TƯỞNG NHỚ THẦY CHỦ NHIỆM TRƯỜNG PHỔ THÔNG CƠ SỞ XÃ NHƠN LÝ: NGUYỄN HỮU HẠNH
Thầy đã ra đi rồi sao?! Tin đến thật bất ngờ. Vừa xong buổi họp của Khối Giảng Huấn Trại Huấn Luyện Huyền Trang VI, tôi lướt qua điện thoại và đọc được tin nhắn của bạn học Đinh Văn Toàn: “Thông báo với các bạn: Thầy Hạnh — Thầy chủ nhiệm kính mến của chúng ta — đã mất! Thật là một mất mát rất lớn đối với chúng ta…”
Tôi lặng người. Và gần như ngay lập tức, ký ức đưa tôi trở về lần cuối cùng được gặp Thầy, vào những ngày trước Tết Nguyên Đán năm Bính Ngọ.
Hôm ấy cũng là một hữu duyên vì hẹn hò thăm các bạn học ở quán Cafe trong làng, và rồi có hỏi thăm về Thầy, bạn Huỳnh Thị Tuyết rất linh hoạt và gọi chồng, anh Mười, chở đi Quy Nhơn thăm Thầy, và đến bạn gọi thêm một đám bạn nữa, thế là chúng tôi cùng xuống nhà Thầy thăm. Một cuộc hội ngộ khá ngẫu hứng, chẳng ai nghĩ rằng rồi đây lại trở thành một kỷ niệm quý giá đến thế.
Thầy vui lắm. Lúc đó, có hai vợ chồng bạn Tuyết, Toàn, Liên, Bắc, Ngà, Tranh, Thuỷ, Liên, Bé, Lệ, v.v… và vợ chồng chúng tôi. Thầy mang những tấm hình cũ ra, chậm rãi nhìn rồi chỉ từng khuôn mặt: đứa này ngày xưa thế này, đứa kia ngày ấy thế nọ… Những câu chuyện tưởng đã nằm yên mấy chục năm bỗng sống lại trong tiếng cười rộn rã của Thầy trò. Chúng tôi ngồi quanh Thầy, chụp với nhau vài tấm hình để “làm kỷ niệm”.
Lúc ấy, ai cũng chỉ nghĩ đơn giản rằng có thêm một tấm ảnh để nhớ về một ngày vui. Nào ngờ hôm nay, khi nghe tin Thầy mất, những tấm hình ấy bỗng trở thành một miền ký ức. Và tôi chợt hiểu: có những cuộc gặp ta cứ ngỡ rất bình thường, đến khi ngoảnh lại mới biết đó là lần cuối.
Nhìn lại hình ảnh những đứa học trò năm xưa quây quần bên Thầy, lòng bỗng nghẹn lại. Bao nhiêu năm đã trôi qua, mỗi người một phương trời, một cuộc đời; ai cũng đã có gia đình, công việc, những lo toan riêng, và mái tóc cũng bắt đầu mang dấu vết của thời gian. Vậy mà hôm ấy, khi ngồi bên Thầy, chúng tôi dường như lại trở thành những cô cậu học trò nhỏ bé của trường PTCS Xã Nhơn Lý thuở nào. Ngôi trường làng đơn sơ, xóm chài xứ Nẫu, nơi có gió mát, trăng thanh, nắng và cát ấy đã giữ hộ chúng tôi biết bao kỷ niệm của một thời mới lớn bên Trường Bồ Đề, Bãi Bấc, Bãi Nồm, Eo Gió...
Hôm thăm Thầy, không còn bảng đen, phấn trắng; không còn tiếng trống trường giục giã mỗi sớm mai. Chỉ còn căn nhà ấm áp của Thầy Cô, chén trà, mứt kẹo ngày Tết, chút bánh trái quê nhà và những câu chuyện cũ nối nhau trở về. Thầy ngồi đó, giữa những học trò của mình, vẫn bình dị và hiền hòa như ngày nào. Chúng tôi quây quần chung quanh Thầy, nói cười ríu rít, như thể mấy mươi năm xa cách chỉ vừa trôi qua trong một cái chớp mắt.
Có lẽ một trong những niềm vui đẹp nhất của đời người thầy không hẳn là học trò mình thành đạt đến đâu, mà là sau bao nhiêu năm tháng, những đứa học trò ấy vẫn nhớ đường về thăm Thầy, vẫn ngồi lại bên nhau và vẫn gọi tiếng “Thầy” bằng tất cả lòng kính thương.
Và tôi càng trân quý khi biết sau mỗi dịp Tết, các bạn, nhất là Tuyết, Thuỷ, Bắc và Ngà, vẫn cố gắng gìn giữ nghĩa tình ấy, thay mặt bạn bè về thăm và mừng tuổi Thầy. Một cử chỉ đẹp, sự trở về, sự có mặt và tấm lòng của học trò có lẽ chính là món quà xuân ấm áp nhất dành cho người thầy đã bước vào tuổi xế chiều. Riêng tôi, người học trò năm xưa rồi cũng có duyên trở thành một người thầy, càng đi lâu trên con đường giáo dục càng hiểu thêm công lao của những người thầy đã đi trước. Đứng trên bục giảng nhiều năm, tôi mới hiểu rằng có những điều người thầy trao cho học trò không thể nào đo bằng điểm số hay bằng những bài học trong sách vở. Đó có thể chỉ là một lời khuyên, một ánh mắt khích lệ, một lần nghiêm khắc vì thương, hay đơn giản là sự tận tụy âm thầm của một nhà giáo làng ‘quơ’ mộc mạc. Những điều tưởng nhỏ bé ấy đôi khi lại đi cùng một đứa học trò suốt cả cuộc đời. Vì vậy, dù bao nhiêu năm đã qua, khi ngồi trước Thầy, tôi vẫn thấy mình là cậu học trò nhỏ ngày nào.
Hôm nay, Thầy đã đi rồi. Mái trường cũ đã nhiều đổi thay. Học trò năm xưa đã tản đi khắp nơi. Tóc Thầy bạc theo năm tháng. Và rồi tất cả chúng ta, không một ai ngoại lệ, đều đi qua quy luật sinh, trụ, dị, diệt của kiếp nhân sinh. Thân tứ đại của Thầy rồi sẽ trở về với đất trời, nhưng những hạt giống mà Thầy đã gieo thì không vì thế mà mất đi. Trong cái nhìn duyên sinh của đạo Phật, Thầy vẫn đang tiếp tục hiện hữu trong những gì tốt đẹp mà học trò của Thầy đang sống và đang trao truyền.
Nghề giáo có lẽ đẹp nhất cũng chính ở chỗ ấy: người thầy không nhất thiết để lại cho đời những công trình hữu hình lớn lao, nhưng lại có thể để lại chính mình trong sự trưởng thành của những con người tiếp nối.
Xin thành kính tưởng nhớ về Thầy giáo Nguyễn Hữu Hạnh, người Thầy chủ nhiệm kính thương của chúng con dưới mái trường PTCS Xã Nhơn Lý năm nào, chia buồn cùng Cô và tang gia hiếu quyến.
Xin lưu lại vài tấm hình khi Thầy ngồi giữa những đứa học trò cũ như giữ một món quà cuối cùng. Mai này nhìn lại, chúng em sẽ nhớ rằng đã từng có một buổi tối đẹp như thế và hôm nay cùng chiêm nghiệm rằng giữa cuộc đời luôn thay đổi này, có lẽ điều còn lại lâu bền nhất chính là tình thương, lòng biết ơn và những hạt giống thiện lành mà ta đã kịp gieo vào cuộc đời nhau.
Nguyện cầu Thầy xả bỏ báo thân, nương nhờ hồng ân Tam Bảo, nhẹ bước về miền an tịnh.
Kính tiễn Thầy!
Một đời bụi phấn thôi bay,
Những gì Thầy dạy vẫn đầy trong tâm.
Người về theo bóng phù vân,
Tình Thầy ở lại lâng lâng cõi này
Nam Mô Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Phật.
Bạch X. Phẻ
Tịch Cốc, Sacramento, thứ Năm ngày 27 tháng 8, 2026.
 |
| Hình cuối tự selfie cùng Thầy. |
IN REMEMBRANCE OF OUR HOMEROOM TEACHER NGUYỄN HỮU HẠNH
A Former Homeroom Teacher of Nhơn Lý Commune Junior High School
Has our beloved teacher truly gone? The news came so unexpectedly. I had just finished a meeting for Huyền Trang VI Leadership Training Camp when I glanced at my phone and read a message from my classmate Đinh Văn Toàn:
“Dear friends, I wish to inform you all: our beloved homeroom teacher, Mr. Hạnh — has passed away. This is truly a great loss for all of us…”
I sat in silence. Almost immediately, memory carried me back to the last time I was able to see him, in the days before the Lunar New Year of Bính Ngọ. That day, too, came about through a fortunate convergence of conditions. I had planned to meet some old classmates at a café in the village. Then, when we asked about our teacher, our friend Huỳnh Thị Tuyết acted quickly and called her husband, anh Mười, to drive us to Quy Nhơn to visit him. Then more friends were called, and just like that, a small group of us went together to his home.
It was a spontaneous reunion. None of us imagined that it would later become such a precious memory. Thầy Hạnh was very happy. That day, there were Tuyết and her husband, Toàn, Liên, Bắc, Ngà, Tranh, Thủy, Liên, Bé, Lệ, and others, along with my wife and me. He brought out old photographs, looked at them slowly, and pointed to each face: this student was like this back then, that one was like that in those days…
Stories that seemed to have rested quietly for decades suddenly came alive again in the joyful laughter of teacher and students. We sat around him and took a few photographs together, simply to keep as memories.
At that moment, everyone thought only that we would have a few more pictures to remember a happy day. Who could have known that today, upon hearing of his passing, those pictures would become a whole landscape of memory? And I suddenly understood: there are meetings we think are ordinary, until one day we look back and realize they were the last.
Looking again at the images of the students of long ago gathered around their teacher, my heart tightens. So many years have passed. Each of us has gone in a different direction, lived a different life. Each has a family, work, personal concerns, and hair that has begun to carry the traces of time.
And yet, on that day, sitting beside him, we seemed to become once again the little schoolboys and schoolgirls of Nhơn Lý Commune Lower Secondary School. That simple village school, in the fishing village of our beloved xứ Nẫu, with its cool winds, clear moonlight, sun, and sand, had held for us so many memories of our growing years near Bồ Đề School, Bãi Bấc, Bãi Nồm, Eo Gió…
On the day we visited him, there was no longer a blackboard or white chalk. There was no school drum calling us to class in the morning. There was only the warm home of our teacher and his wife, a cup of tea, New Year sweets, simple gifts from the homeland, and old stories returning one after another.
Teacher sat there among his former students, still simple and gentle as ever. We gathered around him, talking and laughing like children, as though all those decades of separation had passed in the blink of an eye.
Perhaps one of the most beautiful joys in a teacher’s life is not merely how successful the students become, but that after so many years, those students still remember the way back to visit him, still sit together by his side, and still call him “Teacher” with all their respect and affection.
I am especially grateful to know that after each Lunar New Year, our friends — especially Tuyết, Thuỷ, Bắc và Ngà — continued to preserve that bond of gratitude, visiting and offering New Year wishes to Teacher on behalf of the rest of us. Such a beautiful gesture: the act of returning, the gift of presence, and the heart of former students may be the warmest spring offering to a teacher in the twilight of life.
As for me, a student of those former days who later had the karmic blessing to become a teacher myself, the longer I have walked the path of education, the more deeply I understand the labor and love of those teachers who came before me.
After standing before students for many years, I have come to understand that there are gifts a teacher gives that cannot be measured by grades or by lessons written in textbooks. It may be a word of advice, an encouraging glance, a moment of strictness born from love, or simply the quiet devotion of a humble village teacher.
Things that appear small may sometimes accompany a student for an entire lifetime. That is why, no matter how many years have passed, whenever I sat before him, I still felt like the little student I once was.
Today, Teacher has gone. The old school has changed in many ways. The students of those years have scattered everywhere. His hair had turned white with the passing seasons. And all of us, without exception, move through the law of arising, abiding, changing, and passing away.
Teacher’s four-element body will return to earth and sky. But the seeds he planted will not disappear. In the Buddhist understanding of interbeing and dependent arising, Teacher continues to live in the good that his students are now living and passing on.
Perhaps the beauty of teaching lies precisely there: a teacher may not leave behind great visible monuments, yet he can leave himself within the growth and goodness of those who continue after him.
With deep reverence, we remember Teacher Nguyễn Hữu Hạnh, our beloved homeroom teacher under the roof of Nhơn Lý Commune Lower Secondary School in those long-ago years. We offer our heartfelt condolences to Cô and to the bereaved family.
We wish to keep these few photographs of Teacher sitting among his former students as a final gift of memory. In years to come, when we look back, we will remember that there was once such a beautiful evening. And today, we contemplate together that in this ever-changing life, perhaps what remains longest is love, gratitude, and the wholesome seeds we were able to plant in one another’s lives.
With reverence, we bid farewell to our teacher.
Yet seeds of wisdom bloom within our hearts.
You journey home beyond the clouds of birth and death,
While love and gratitude still breathe through this Saha world.
