NHỚ NHÀ VĂN DOÃN QUỐC SỸ
NHÂN NGÀY TIỂU TƯỜNG CỦA CỤ
Hôm trước, chị Doãn Thị Hương gọi và xin địa chỉ để gửi tặng sách mà Gia đình chị đã làm để tưởng nhớ Cụ. Ồ, nhanh quá, mới đó mà đã tròn một năm kể từ ngày Cụ Doãn Quốc Sỹ rời cõi tạm. Khi ấy, chúng tôi đã viết bài “Doãn Quốc Sỹ – Người Mở Cửa Trái Tim Cho Cõi Người” để tưởng niệm Cụ. Hôm nay, tình cờ tìm lại trong chiếc iPhone những hình ảnh cũ, tôi chợt thấy những tấm hình của lần đưa nhạc sĩ Tuấn Khanh và chị Sáu của mình, chị Bạch Kim Phượng đến thăm Cụ, rồi sau đó cùng đến thăm nhà văn Nguyễn Đình Toàn.
Những cuộc gặp như thế, khi đang diễn ra, tưởng chỉ là một buổi chiều bình thường. Mãi về sau mới hiểu rằng mình đã được trao cho một kỷ niệm quý, và có những khoảnh khắc chỉ khi người đã khuất mới nhận ra giá trị sâu xa của sự có mặt.
Nhân ngày Tiểu Tường, xin được nhắc lại đôi dòng về Cụ. Nhà văn Doãn Quốc Sỹ sinh năm 1923 tại Hà Đông, là một trong những khuôn mặt tiêu biểu của nền văn học Việt Nam hiện đại. Cụ đã đi qua chiến tranh, di cư, tù đày (cùng thời với và cùng trại tù với Cố Hoà Thượng Thích Tuệ Sỹ) và những biến động dữ dội của lịch sử, nhưng suốt đời vẫn giữ hai ‘căn cước’ mà Cụ hằng trân quý: nhà giáo và nhà văn. Cụ từng nói một câu giản dị mà như định nghĩa cả cuộc đời mình: “Nhà giáo là nghề, nhà văn là nghiệp.”
Cụ giảng dạy tại nhiều trường trung học và đại học, trong đó có Đại học Văn Khoa Sài Gòn và Đại học Vạn Hạnh. Trong sinh hoạt văn chương, Cụ là một trong những người góp phần hình thành nhóm Sáng Tạo và để lại nhiều tác phẩm có giá trị về văn học, tư tưởng và nhân sinh.
Sau năm 1975, Cụ trải qua nhiều năm lao tù. Điều đáng kính không chỉ nằm ở những năm tháng chịu đựng ấy, mà còn ở cách Cụ giữ được nhân cách, khí tiết của một kẻ sĩ và niềm tin nơi phẩm giá con người giữa những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Từ góc nhìn Phật giáo, chúng tôi vẫn thấy ở Cụ hình ảnh của một trí thức uyên bác đã đi qua vô thường mà không đánh mất phẩm hạnh; đi qua khổ đau mà không để khổ đau làm khô cạn ánh sáng nội tâm; đi qua những dâu bể của lịch sử mà vẫn giữ được niềm tin vào phần thiện lành nơi con người. Một đời văn, một đời giáo dục và một đời làm chứng nhân cho lịch sử. Điều còn lại sau cùng không chỉ là tác phẩm, mà là một nhân cách sống đã dùng chữ nghĩa để gìn giữ nhân người giữa những cơn dâu bể của thời đại.
Như đã kể trong bài viết trước, chúng tôi hữu duyên được gặp Cụ lần đầu tại khóa tu Mở Cửa Trái Tim vào tháng 9 năm 2011 tại Tu viện Lộc Uyển. Cũng từ dịp ấy, chúng tôi quen anh Doãn Quốc Hưng, người con trai út của Cụ. Anh Hưng là một nhạc sĩ có tấm lòng tận tụy từng sinh hoạt trong phong trào Du Ca, đồng thời là một pháp hữu thực tập thiền chánh niệm nghiêm mật.
Từ nhân duyên ấy, về sau chúng tôi có nhiều lần được đến thăm Cụ tại tư gia, rồi cơ duyên quen biết chị Liên, anh Hiếu, chị Khanh, chị Hương..., hữu duyên mình có thêm nhiều hạnh phúc. Nhớ một lần vào tháng 4 năm 2024, tôi cùng nhạc sĩ Tuấn Khanh và chị Sáu – Bạch Kim Phượng đến thăm. Chúng tôi ngồi bên Cụ, hỏi thăm sức khỏe, nhắc chuyện xưa chuyện nay của Cụ; lúc đó đã gần 100 tuổi mà Cụ còn rất minh mẫn và trông còn khoẻ. Chúng tôi chụp với nhau vài tấm hình làm lưu niệm, rồi cũng được tặng sách nữa. Trong nhà Cụ, chung quanh đều là sách, hoa và tranh ảnh nghệ thuật. Những cuốn sách nằm yên trên bàn, trên kệ, như những chứng nhân lặng lẽ của một đời người đã gửi quá nhiều tâm huyết vào chữ nghĩa. Nhìn Cụ giữa căn phòng ấy, tôi chợt nghĩ: đời người rồi cũng già đi, tiếng nói rồi cũng lắng xuống; nhưng có những điều một khi đã được viết bằng cả tâm thức, khí tiết, can đảm và trải nghiệm sống của chính mình thì vẫn có thể tiếp tục đi xa hơn tuổi thọ của người viết.
Cụ Doãn Quốc Sỹ thuộc về một thế hệ trí thức Việt Nam ưu việt đã phải đi xuyên qua quá nhiều biến động của lịch sử. Vì vậy, văn chương của Cụ không chỉ là câu chuyện của mỹ học. Sau những trang viết luôn thấp thoáng nỗi ưu tư về con người, quê hương, tự do, phẩm giá và vận mệnh dân tộc. Điều đáng quý là sau những dâu bể ấy, người đọc vẫn gặp trong văn chương Cụ một niềm tin bền bỉ vào thiện tính của con người và những lời dạy của Đức Phật. Có lẽ chính điều đó đã giúp tác phẩm của Cụ vượt khỏi giới hạn của một thời đại để tiếp tục tìm được sự đồng cảm nơi những thế hệ đến sau.
Nhân ngày Tiểu Tường, xin thắp một nén tâm hương tưởng niệm một nhà văn tài hoa của nền văn học Việt Nam, đồng thời nhớ về một con người mà tôi may mắn được đến gần trong những năm cuối đời. Những lần thăm Cụ giờ đây trở thành những miền ký ức rất nhẹ nhàng, thân tình và vui vẻ. Không cần tô đậm thêm. Chính sự bình dị ấy đã đủ trân quý suốt cả đời.
Tôi vẫn nhớ nụ cười, giọng nói, và nhất là những lần Cụ đọc thuộc lòng bài thơ trào phúng của nhạc phụ của Cụ, tức nhà thơ Tú Mỡ – Hồ Trọng Hiếu:
Tú rửng mỡ cưỡi xe bình bịch
Máy nổ vang xình xịch chạy như bay…
Cụ đọc rồi cười. Một tiếng cười nhẹ mà như đã đi qua quá nhiều thế sự để không còn cần tranh dành hơn thua với cuộc đời hay vui buồn với cuộc sống. Trong Phật pháp, gặp nhau vốn là duyên. Một trang sách đến với mình cũng là duyên. Một người viết từ nhiều thập niên trước mà lời văn vẫn có thể chạm đến tâm thức của một người đọc thuộc thế hệ sau, ấy cũng là một nhân duyên kỳ diệu. Nhưng từ trang sách bước vào đời thực, được ngồi bên tác giả, được nắm tay, hỏi thăm, cùng cười và lưu lại một tấm hình, nhân duyên ấy lại càng đáng trân trọng hơn.
Nay chính mình cũng là người làm thơ, viết văn, tôi càng hiểu rằng có những người cầm bút, khi sắc thân đã trở về với tứ đại, đời sống tinh thần của họ lại tiếp tục một hành trình khác: trong thư viện, trên bàn sách, trong ký ức của bằng hữu, và nhất là trong tâm thức của những người chưa từng gặp họ nhưng một ngày nào đó tình cờ mở một trang sách. Từ một người đọc năm xưa đến một người hữu duyên được đôi lần ghé thăm Cụ lúc tuổi già, hôm nay chúng tôi cúi đầu tưởng niệm. Xin gởi một nén hương lòng cho nhà văn Doãn Quốc Sỹ, người đã đi qua một thế kỷ đầy ắp phong ba nhưng khi ra đi nhẹ nhàng thong dong như cánh hạc qua trời không.
Và có lẽ, sau tất cả những thăng trầm ấy, Cụ đã bước qua cánh cửa vô ngôn, nơi chữ nghĩa không còn cần đến giấy mực, nơi mọi thị phi của nhân thế chỉ còn như mây trắng bay qua đồi. Thành kính tưởng niệm Nhà văn Doãn Quốc Sỹ nhân ngày Tiểu Tường của Cụ. Nam Mô Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Phật.
Cẩn bút,
Sacramento, tháng 10, 2026.
Tâm Thường Định – Bạch Xuân Phẻ
No comments:
Post a Comment