Hình anh ở Yosemite lúc hai anh em đi chơi.
VẼ LẠI CUỘC ĐỜI ANH
Anh đi cánh nhạn qua sông
Tình thương để lại trong lòng người thương.
Nhận chân được sự vô thường, nhưng sự trở về bản thể thanh tịnh của anh Nguyễn Sanh Tỵ làm cho chúng em chùng lòng, xót dạ. Em xin viết sơ lại những gì em biết về anh hầu tưởng nhớ đến người anh thân thương.
Anh Nguyễn Sanh Tỵ sinh ra trong một gia đình Phật giáo ở làng Vĩnh Nhơn, Thừa Thiên Huế vào ngày 26 tháng 9 năm 1953 tại Huế, Việt Nam. Mất ngày 31 tháng 10, 2022 tại thủ phủ Sacramento, CA. Anh là con trai Út trong gia đình có 7 anh chị em. Anh Tỵ là một người đàn Ông mẫu mực đáng quý, hiền lành, dễ thương và vui tính. Anh được gia đình, bạn bè, quyến thuộc, Huynh trưởng và đoàn sinh GĐPT Kim Quang, cũng như Đạo tràng ở đây trân quý và yêu mến anh. Anh là một người chồng lý tưởng, một người cha tuyệt vời, một người nặng tình thân, người anh em họ hàng tử tế và rộng lượng. Anh Tỵ, & chị Thu từng là hàng xóm với nhau ở Lương Y, gần thành Đại nội Huế từ năm 1973, rồi nhân duyên đưa đẩy anh chị lại gặp nhau ở Sacramento vào năm 1982. Anh Nguyễn Sanh Tỵ đã kết duyên cùng với chị Ngô Thị Thu vào mùa hè năm 1984, được hơn 38 năm, tại chùa Kim Quang dưới sự chứng minh của Cố Hoà Thượng Thích Mãn Giác và HT. Thích Tịnh Từ. Anh chị có hai cháu trai, Rô và Lu, đã được thành đạt. Anh chị vẫn sinh hoạt từ đó cho đến bây giờ.
MỘT NHÀ GIÁO
Sau thời chinh chiến, anh Tỵ là một giáo viên ở Quế Sơn, Quảng Nam từ năm 1976-1978, rồi anh chuyển đến Long Mỹ, Cần Thơ, Hậu Giang vào những năm 1978-1980. Anh dạy chuyên toán và thể dục, thể thao. Có thể nói anh là một nhà giáo nghèo mà liêm sĩ ở Việt Nam thời ấy. Sau biến cố 1975 anh tìm đường tự do bằng cách vượt biên.Anh đến Palawan, Phi Luật Tân vào năm 1981 và qua Mỹ năm 1982.
Tôi nhớ có lần anh kể lại chuyện nhận được một món quà từ xa gửi đến Quế Sơn khi anh còn đi dạy học. Đó là một ít cá biển từ miền yêu thương gởi lên. Sống ở vùng khắc nghiệt sau chiến tranh Việt Nam, điều kiện kinh tế khó khăn. Cơm ngày hai bữa toàn rau với cà. Cá và thịt thì cực kỳ hiếm.Vì vậy, một ngày nọ, khi nhận được món quà cá thịt, lòng ai cũng vui như hội. Bữa ăn giàu chất đạm đó quý anh em giáo chức đã ăn hết tất cả, hết sạch sành sanh, trừ các bộ xương cá. Nhưng rồi sau đó, họ quyết định giữ lại bộ xương để nấu súp cho các bữa ăn sau. Ngày này qua ngày khác chỉ có mùi cá là chất đạm còn sót lại. Ăn uống cho đến khi bộ xương tan biến theo đúng nghĩa bóng lẫn nghĩa đen. Khi anh Tỵ chia sẻ câu chuyện đó, anh đã bật cười và hoài niệm những kỷ niệm xa xăm. Tôi biết rằng anh đã quay ngược thời gian và sống lại thời đại đó, với những tiếng cười và nước mắt.
MỘT NGƯỜI HUYNH TRƯỞNG
Theo làn sóng tị nạn, ở đâu có người Việt là ở đó có Chùa viện, và ở đâu có chùa đều mong ước có một tổ chức Gia đình Phật tử. Anh Tỵ cũng như thế, sinh hoạt với GĐPT Kim Quang vào những ngày tháng phôi thai. Như quý vị cũng đã biết, tại Hoa Kỳ, có thể nói GĐPT Kim Quang là một trong 5 đơn vị đầu tiên ở xứ sở Tự do này. Liên đoàn trưởng đầu tiên của đơn vị là anh Quảng Thành Đoàn Thanh Nam (1978-1983), và liên đoàn trưởng thứ 2 là anh Nguyên Phú - Nguyễn Sanh Tỵ (1983-1984). Trong sinh hoạt, anh cho hết tất cả những gì anh có từ tâm cang và trí tuệ của mình, âu đó cũng là khả năng lãnh đạo đích thực (authentic leadership) của anh. Sau khi làm liên đoàn trưởng anh vẫn tiếp tục sinh hoạt và cống hiến những gì anh có thể. Anh Tỵ là một handy-man, một người khéo tay, cái gì làm cũng được. Chuyện gì ở Gia đình Phật tử cần, thì anh không từ nan. Những năm sau này, anh dạy lớp nghệ thuật nhiếp ảnh cho các em đoàn sinh trong chương trình trau dồi năng khiếu / enrichment program.
Anh luôn vui chơi và chăm lo cho các em. Lúc về hưu, cũng đi sinh hoạt hằng tuần với đơn vị. Anh thấy các em bỏ balo không được tươm tất, anh âm thầm làm những nơi để các em treo lên. Thấy chỗ nấu ăn không sạch, thấp ẩm, anh làm lại, quét dọn và sửa đổi cho tươm tất. Anh lại đóng kệ để đựng thức ăn, trữ những dụng cụ trong gia đình, v.v… anh bảo đi GĐPT con tim anh trẻ lại và học hỏi từ các em thật nhiều. Vì thế, anh vẫn luôn đi sinh hoạt và gần gũi với các em.
ANH LÀ CON MỌT SÁCH VÀ ÂM THẦM YÊU NGHỆ THUẬT
Có thể quý vị có biết, nhưng anh Ty là một người ham đọc sách, nói đúng hơn và con mọt sách, anh đọc từ Đông sang Tây, từ Cổ chí kim. Em nhớ là anh cho em mượn cuối Hoàng Tử Bé, mà em chưa trả lại thì phải (Sorry anh)....
Anh đọc sách từ Võ Đình Mai đến Nguyễn Huy Thiệp, từ Phạm Công Thiện, Duyên Anh, Doãn Quốc Sỹ, Nhã Ca đến Nguyễn Ngọc Ánh, Vương Hồng Sển, Trần Dạ Từ… có lần anh em kết nhau vì trò chuyện sách Sông Côn Mùa Lũ của Nguyễn Mộng Giác, và Xứ Trầm Hương của Quách Tấn, v.v.... Anh đọc sâu hiểu rộng, nhất là văn chương và lịch sử Việt Nam. Ngoài ra, qua những lần nói chuyện, bình luận của anh rất chí lý. Anh cũng là con người có tính nghệ sĩ, tuy anh không có hát. Nhưng anh thích nghe nhạc, nhất là những nhạc nhẹ, thính phòng hay những dòng nhạc nào mà người thân của anh thích hát. Anh lại rất yêu nghệ thuật và là người làm nghệ thuật. Chúng tôi có cơ hội cùng anh đi săn ảnh ở những nơi ở California. Có lần đi săn thác lửa ở Yosemite, (fire falls), anh chụp ảnh đẹp về treo lên tường để thưởng thức. Anh bảo chụp mà không đưa lên thì cũng như không. Em thì như thế, nhưng sẽ nhớ lời anh nói mà em cũng sẽ treo hình lên tường.
MỘT NGƯỜI CHỒNG TUYỆT VỜI VÀ NGƯỜI CHA MẪU MỰC
Anh Tỵ là một người chồng mẫu mực, một người cha hiền. Chúng em có cơ duyên làm việc với anh chị, nhất là chị Nguyên Nhơn Ngô Thị Thu. Anh chị như đôi uyên ương Lê Nguyên Phương. Chị là dạng người vượng phu ích tử. Chị làm gì anh đều ủng hộ chị cả, lúc nào cũng bên cạnh, đồng hành, lắng nghe và chia sẻ cùng chị. Nhất là chuyện của GĐPT, chuyện một ngàn lẻ một đêm. Với thiên chức của người Cha, anh tận tuỵ thương yêu hai em Rô và Lu. Nhớ có những buổi sáng sớm mùa Đông, anh ‘vác cày' ra đồng, vừa đi cắt cỏ vừa chở con đi học, đi chơi bóng rổ, chơi đàn, bơi lội và những sinh hoạt khác. Chúng tôi có cơ duyên chở các em Rô và Lu đi học cùng trường, sáng nào anh em cũng gặp nhau, anh đưa con đi đúng nơi hẹn để chúng tôi chở các em đến trường. Vẫn nụ cười đó, vẫn cái vẫy tay chào đó. Anh lúc nào cũng vui vẻ, hiền từ và có khuôn mặt rất phúc hậu. Ah, và vẫn chiếc sẽ truck nhỏ và cũ đó, nhưng anh vẫn vui vẻ và biết ơn nó cho đến khi về hưu.
Rồi có những lúc cần giúp người khác hoặc gia đình khó khăn về tài chánh hoặc để nuôi con ăn học, anh phải đi tiểu bang xa để làm việc. Việc gì anh cũng không từ nan, miễn đó là chánh nghiệp. Dù ở tiểu bang lạnh xa xôi, anh vẫn vui vẻ vừa làm việc vừa thưởng thức cuộc đời và đi săn ảnh.
Tuy anh làm vất vả, nhưng anh cũng tranh thủ chở các em đi chơi vacation và nhất là về Việt Nam thăm lại cội nguồn của mình. Đó là những kỷ niệm rất đẹp mà anh luôn trân quý. Ngoài là một người mẫu mực với gia đình, bà con thân thuộc ai cũng yêu mến anh vì tính tình của anh và giọng nói cười sảng khoái. Nụ cười quá thoải mái của anh đôi khi được chị Thu nhắc là cười / nói nhỏ lại, mà anh cười bằng giọng không được thì anh cười bằng mắt. Nếu chúng ta nhìn rõ thì thấy ở anh có tuyệt điểm đó.
Anh một con người lạc quan yêu đời. Anh cũng đã trừng trải nghiệm qua 3 cái cửa của cuộc đời. Sau khi trở lại từ cõi chết, anh lại càng yêu đời hơn, lạc quan, nhẹ nhàng trong từ hơi thở. Rồi cuối cùng, anh lại bước qua cánh cửa thứ 4, chúng em lại hoang mang và hối tiếc là chưa có cơ hội ngồi thở, cười cùng anh trước khi anh nhắm mắt.
Nói tóm lại, anh ấy có một con người tử tế, đẹp từ trong ra ngoài, và thực sự anh đã làm cho những người chung quanh anh và trái đất càng đẹp hơn này. Anh đã và sẽ tiếp tục tác động đến nhiều người, trong đó có em.
Anh thật sự được thanh thản và hài lòng với mọi thứ trong cuộc sống. Anh đã sống hết mình. Anh hãy thong dong nhẹ bước về phương Phật anh nhé. Thôi thì, em thở cho anh đây. Em mỉm cười cho anh đây, và em sẽ treo hình mình chụp cho anh đây. Em cũng sẽ đọc sách thêm cho anh đây.
Anh Nguyễn Sanh Tỵ vẫn còn đây trong tâm trí, trong sự yêu thương của tất cả chúng ta. Chỉ khác là anh đã đi chơi xa, rồi sẽ có ngày gặp lại. Anh hãy nhẹ nhàng như bao chuyến đi mình chung cùng anh nhé. Mong anh diện kiến chư Phật xong, hội ngộ Ta Bà để chúng ta tiếp tục hành trình áo lam trong tinh thần từ bi, trí tuệ và dũng cảm hay chỉ đơn thuần là một người Phật tử Việt Nam. Thôi thì, để em hát đưa tiễn anh lần cuối.
TIỄN MỘT NGƯỜI ANH
Giã từ cõi tạm anh đi
Tình thương ở lại lâm li vô thường
Anh đi lóng lánh hạt sương
Thu buồn hờ hững nhớ thương vô cùng
Tình Lam có thuỷ có chung
Có Bi Trí Dũng chung cùng hướng đi
Bao người giọt lệ vành mi
Nhớ anh trung hậu luôn vì đàn em!
Anh đi vạt nắng qua thềm
Hư không tĩnh mịch êm đềm hư vô.
Nam Mô Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Phật
Tâm Thường Định và Nguyệt Giác Nghiêm kính tiễn.
SKETCHING YOUR LIFE AGAIN
In Memory of Nguyễn Sanh Tỵ
You crossed the river like a lone wild goose,
leaving love behind in the hearts of those who loved you.
Although we understand impermanence as one of the most fundamental truths of life, the passing of someone dear still has the power to make that truth suddenly intimate and painful. We may speak of birth and death as natural movements within the great cycle of existence, yet when a beloved brother departs, the teaching no longer remains in books or sermons; it enters the heart. The passing of Nguyễn Sanh Tỵ on October 31, 2022, in Sacramento, California, brought that truth close to us. He had been born on September 26, 1953, in Huế, Vietnam, into a Buddhist family from Vĩnh Nhơn village in Thừa Thiên Huế, and he was the youngest of seven children. To those who knew him, however, these dates are only the outer frame of a much richer life. What remains most vividly are his kindness, his laughter, his quiet generosity, his devotion to family, his service to the Buddhist community, his love of books and photography, and the countless ordinary gestures through which he made the lives of others a little warmer.
Brother Tỵ was the kind of person whose character revealed itself not through grand statements, but through daily acts of care. He was gentle, good-natured, humorous, and deeply loved by his family, relatives, friends, fellow Buddhist Youth leaders, and generations of young people at GĐPT Kim Quang. He was a devoted husband, a loving father, a loyal relative, and a generous friend. His life with his wife, Ngô Thị Thu, was shaped by an extraordinary thread of affinity and circumstance. They had known one another as neighbors in Lương Y, near the Imperial Citadel of Huế, as early as 1973, and after years of separation, the workings of causes and conditions brought them together again in Sacramento in 1982. They were married in the summer of 1984 at Kim Quang Temple under the spiritual witness of the late Venerable Thích Mãn Giác and Venerable Thích Tịnh Từ. For more than thirty-eight years, they built a family together and raised two sons, Rô and Lu, while remaining closely connected to the Buddhist community that had become an important part of their lives in America.
Before coming to the United States, Brother Tỵ had already lived through years that would shape both his resilience and his sense of gratitude. After the war, he taught in Quế Sơn, Quảng Nam, from 1976 to 1978, and later in Long Mỹ, Hậu Giang, from 1978 to 1980. He taught mathematics, physical education, and sports, and like many teachers of that era, he lived modestly under difficult economic conditions. He was, in the deepest sense, a poor but dignified teacher, one who had little materially but preserved his integrity and self-respect. After 1975, he eventually left Vietnam in search of freedom, reached Palawan in the Philippines in 1981, and arrived in the United States in 1982. Yet even decades later, his memories of those early teaching years remained clear, and one story in particular stayed with me because it revealed not only the hardship of the time, but also the strange tenderness that can survive within hardship.
While teaching in Quế Sơn, he once received a small amount of sea fish sent from the lowlands. In those difficult postwar years, a meal of fish or meat was a rare luxury. Most days, people lived on simple vegetables and whatever could be found or afforded. When the fish arrived, the teachers were overjoyed, and they ate every bit of it, leaving behind only the bones. Yet even those bones seemed too valuable to discard. They kept them and boiled them again with vegetables for another meal, and then again for the meal after that, adding more water each time until hardly anything remained except the faint memory of fish. Brother Tỵ would laugh when he told the story, but behind that laughter one could sense a whole world of deprivation, endurance, comradeship, and gratitude. It was not merely a story about hunger; it was also a story about how people learn to treasure even the smallest things when life has stripped away excess. In Buddhist terms, one might call it a lesson in contentment and mindful appreciation, but he never needed to name it that way. The lesson was already present in the memory itself.
That quiet spirit of service and gratitude continued after he settled in the United States. Like many Vietnamese refugees, he carried with him not only memories of his homeland, but also a deep connection to Buddhism and to Gia Đình Phật Tử. In the early years of the Vietnamese community in America, temples became more than places of worship; they became places of cultural preservation, community, education, and belonging. GĐPT Kim Quang was among the early Buddhist Youth Association units established in the United States, and Brother Tỵ became part of its formative years. He served as the second Liên Đoàn Trưởng, following Brother Quảng Thành Đoàn Thanh Nam, and even after his formal leadership role ended, his service did not. For him, leadership was never a position to hold; it was a responsibility to fulfill. He gave his time, his hands, his patience, and his practical skills wherever they were needed, and that, more than any title, revealed his authentic leadership.
Brother Tỵ was remarkably skillful with his hands. He could repair, build, organize, and improve almost anything, and he brought that ability naturally into his service with GĐPT. If the children’s backpacks were scattered untidily, he quietly built a place for them to hang. If the cooking area was damp or disorganized, he cleaned and repaired it. If the unit needed shelves for food or equipment, he built them. Later, he taught photography to the younger members as part of an enrichment program. What made these contributions meaningful was not their scale, but their spirit. He did not appear to distinguish between a large responsibility and a small one. If something could be made better for the children, he simply did it. He once said that spending time with GĐPT made his heart young again, and that he learned from the children as much as they learned from him. There is something deeply Buddhist in that mutuality: the elder gives guidance to the young, while the young, by their presence and vitality, renew the elder in return.
Beyond his life of service, Brother Tỵ also had a deeply intellectual and artistic side. He loved books and read widely, especially in Vietnamese literature, history, philosophy, and culture. His interests ranged from writers such as Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Công Thiện, Duyên Anh, Doãn Quốc Sỹ, Nhã Ca, Vương Hồng Sển, and Trần Dạ Từ to works by Nguyễn Mộng Giác and Quách Tấn. We often found common ground in conversations about literature, especially books such as Sông Côn Mùa Lũ and Xứ Trầm Hương. He read attentively and spoke thoughtfully, and his comments often reflected not only knowledge but lived experience. I still remember that he once lent me a copy of The Little Prince, which I may never have returned. That small memory now carries a tenderness of its own, because after someone passes away, even an unreturned book can become a quiet bond between the living and the departed.
He also loved music and photography. Although he was not a singer, he enjoyed listening to gentle music, chamber music, and the songs that were meaningful to people close to him. Photography, however, was where his artistic sensibility found one of its clearest expressions. We had opportunities to travel together around California to take pictures, and one of the most memorable trips was to Yosemite to photograph the famous Firefall. He came home with beautiful images, printed them, and placed them on the wall. He once told me that taking photographs without displaying them was almost the same as not taking them at all. At the time, I laughed because I was the opposite; I would take pictures and leave them unseen. Now his words feel different. A photograph is not only an image; it is a way of honoring a moment that will never return. In that sense, his advice about photography now feels like advice about life itself: when something beautiful is given to us, we should not simply collect it and forget it. We should give it a place in our lives.
His devotion to family was perhaps the most constant expression of his character. Brother Tỵ was a loving husband and a devoted father who supported his wife and children through the ordinary and difficult demands of life. Sister Thu was active and dedicated in Buddhist community work, and he stood beside her with patience and support, especially through the endless concerns and responsibilities of GĐPT. As a father, he was tireless. I remember the cold winter mornings when he would leave early for work, often doing landscaping or other demanding jobs, while also making sure his sons got to school, basketball, music lessons, swimming, and other activities. For a time, our families helped one another with school transportation, and I remember meeting him in the mornings as he brought Rô and Lu to the designated place. There was always the same warm smile, the same wave, and often the same old pickup truck, which he drove with a kind of cheerful gratitude until retirement. That truck was not merely a vehicle; it was part of the story of a father who worked, sacrificed, carried, and provided.
There were periods when family needs required him to travel to distant states for work, especially when finances were tight or when his children’s education demanded greater support. He did not complain about the hardship. As long as the work was honest, he was willing to do it. Even in cold and unfamiliar places, he retained his optimism, found time to take photographs, and continued to appreciate the world around him. That ability to work hard without allowing hardship to consume one’s joy was one of his most admirable qualities. He also made time to take his children on vacations and, importantly, to bring them back to Vietnam so they could understand something of their roots. For him, family was not only about providing materially; it was also about giving memory, identity, and belonging.
One of the qualities people remember most about Brother Tỵ was his laughter. It was open, warm, and unmistakably his. Sometimes Sister Thu would gently remind him to speak or laugh more softly, and if he could not restrain the sound, it seemed as though he would simply laugh with his eyes instead. That image remains with me because it captures something essential about him. Life had not spared him from hardship. He had known war, displacement, financial pressure, illness, and several serious encounters with death. Yet each time he returned from the edge of life, he seemed not to become more fearful, but more appreciative. He became lighter, more cheerful, more aware of the preciousness of each breath. Perhaps that is what it means to live closely with impermanence without being defeated by it.
When he finally crossed the last threshold and did not return, those of us who loved him were left with the familiar sorrow of those who remain: the feeling that there should have been one more conversation, one more cup of tea, one more shared laugh, one more quiet moment together. We regret not having had one more opportunity simply to sit and breathe with him before he closed his eyes. Yet Buddhism teaches us that impermanence does not mean that everything is erased. Form changes, relationships change, and the body ceases, but actions continue through their consequences. A kindness lives on in the person who received it. A parent’s love continues in the life of a child. A teacher’s influence remains in a student. A shelf built for young people, a photograph hung on a wall, a book lent to a friend, a story told over dinner, a smile remembered years later—these, too, are forms of continuation.
In that sense, Brother Nguyễn Sanh Tỵ has not disappeared. He remains in the memory of his wife and children, in the lives of relatives and friends, in GĐPT Kim Quang, in the young people who learned from him, in the photographs he took, in the books he loved, and in the countless small acts of service that quietly shaped the world around him. He remains in the story of the fish bones, which still teaches us gratitude decades later, and he remains in the image of a man laughing with his eyes. He certainly remains in me, because there are things I now notice, remember, and understand differently because I knew him.
So I do not wish to say simply that Brother Tỵ is gone. I would rather think that he has gone farther than before, farther than the roads we once traveled together, farther than Yosemite, farther than the places visible to the eye, but not beyond love and remembrance. I will breathe for him, smile for him, hang the photographs, read a few more books, and remember that a meaningful life does not always announce itself loudly. Sometimes it is revealed in the quiet accumulation of kindness, responsibility, humor, loyalty, and service.
May you now walk lightly, Brother. May you rest in peace and clarity. May you encounter the Buddhas, and if causes and conditions allow, may we one day meet again in this Sahā world and continue the journey in the blue shirt of GĐPT, in the spirit of Compassion, Wisdom, and Courage, or simply as ordinary Vietnamese Buddhists trying to live with kindness, gratitude, and dignity in an impermanent world.
Until then, travel gently.
FAREWELL TO A BELOVED BROTHER
Namo Amitābha Buddha.
No comments:
Post a Comment